Wpisz szukane słowo
>> Strona główna <<
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | Ł | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | W | Z



1.TŌ SHŌ DAI
drewniana świątynia buddyjska, wybudowana 759 w Narze (Japonia), przez buddyjskiego mnicha Ganjina (688-763); jej centralny pawilon Daibudsuden uważany jest za najwyższą konstrukcję drewnianą w świecie (w nim posąg Buddy z brązu wys. 16 m); bogato wyposażona, mieści m.in. skarbiec cesarza złożony z wielu cennych dzieł sztuki; początkowo najważniejsza świątynia Japonii, wspólna dla wszystkich sekt, ob. gł. świątynia sekty buddyjskiej Kegon; obiekt wielokrotnie rekonstruowany po zniszczeniach wojennych i pożarach; jedna z największych atrakcji turystycznych kraju.
2.TŌDAIJI ,
drewniana świątynia buddyjska, wybudowana 759 w Narze (Japonia), przez buddyjskiego mnicha Ganjina (688-763); jej centralny pawilon Daibudsuden uważany jest za najwyższą konstrukcję drewnianą w świecie (w nim posąg Buddy z brązu wys. 16 m); bogato wyposażona, mieści m.in. skarbiec cesarza złożony z wielu cennych dzieł sztuki; początkowo najważniejsza świątynia Japonii, wspólna dla wszystkich sekt, ob. gł. świątynia sekty buddyjskiej Kegon; obiekt wielokrotnie rekonstruowany po zniszczeniach wojennych i pożarach; jedna z największych atrakcji turystycznych kraju.
3.TŌGŌ
japoński admirał; d-ca floty 1894–95 uczestnik wojny z Chinami; 1904 przeprowadził udany atak na ros. bazę morską w Port Arthur niszcząc znajdujące się tam okręty; 1905 odniósł miażdżące zwycięstwo w bitwie morskiej pod Cuszimą; od 1913 marszałek; od 1914 wychowawca następcy tronu.
4.TŌHOKU
region ekon.-administracyjny w Japonii, w płn., górzystej części w. Honsiu; pow. 70 tys. km2; 9,8 mln mieszk. (1992); obejmuje 6 prefektur; podstawą gospodarki hodowla bydła; tradycyjny ośr. przem. ciężkiego (najstarsza w Japonii huta żelaza), dzisiaj bez większego znaczenia; region migracji zarobkowej ludności na południe kraju.
5.TŌJŌ
generał jap., polityk; 1937–39 szef sztabu Armii Kwantuńskiej w Mandżurii; 1940–41 minister wojny w rządzie F. Konoye, rzecznik agresywnego militaryzmu, jeden z negocjatorów tzw. Traktatu Berlińskiego z Niemcami i Włochami, na mocy którego zawiązano oś Berlin-Rzym-Tokio; od 17 X 1941 premier (równocześnie szef resortu wojny i spraw wewn.), 7 XII 1941 wydał rozkaz ataku na Pearl Harbor i wypowiedział wojnę USA; 1942 dokonał inwazji na Filipiny, zajął też Syjam, Hongkong, Birmę, Singapur, Borneo i Sumatrę; pod ciężarem porażek VII 1944 podał się do dymisji i usiłował popełnić samobójstwo; uratowany, postawiony przed Międzynar. Trybunałem Wojskowym dla Dalekiego Wschodu, skazany na śmierć, powieszony.
6.TŌKAIDŌ
główny szlak komunikacyjny Japonii, na w. Honsiu, łączący najważniejsze okręgi przemysłowe kraju (od Tokio przez Jokohamę, Nagoję, Kioto, Osakę do Kōbe); dł. 637 km; złożona z autostrady i dwóch linii kolejowych, w tym najszybszej w Japonii linii ekspresowej Tokio-Nagoja-Osaka (dł. 515 km), całkowicie zautomatyzowanej, na której szybkość pociągów dochodzi do 260 km/godz. (po drodze 66 tuneli, blisko 3 tys. mostów, wiaduktów, estakad itp.). Szlak T. istniał już w VII w. nabierając znaczenia w miarę upływu czasu; w okresie rządów rodu Tokugawa (XVII-XIX w.) T. łączyła dwie stolice: Kioto - cesarską i Edo (ob. Tokio) - shōguna; 1889 ukończono pierwszą linię kolejową.
7.TŌKYŌ
stolica Japonii; miasto na w. Honsiu nad Zat. Tokijską, w centrum niziny Kantō - największej w Japonii; aglomeracja T. stanowi prefekturę stołeczną o pow. 2146 km2; należą do niej archipelagi w. Izu-Shichitō i Ogasawara-gunto; wraz z aglomeracją Jokohamy największy na świecie obszar metropolitalny (31,2 mln mieszk. 2004); samo T. jest jednym z najludniejszych m. świata (8,3 mln mieszk. - 2004); gł. ośr. przemysłowy, handlowy, finansowy i kulturalny Japonii (banki, instytucje finansowe, giełda papierów wartościowych, siedziby centralnych władz państwowych i wielkich korporacji, targi przemysłowe - co dwa lata, na przemian z Osaką); silna koncentracja przem.; obok wielkich fabryk wiele małych i średnich warsztatów i zakładów produkcyjnych; przem. poligraficzny, precyzyjny, elektrotechn., elektroniczny, samochodowy, stoczniowy, lotniczy, taboru kolejowego, maszynowy, metalowy, chem., spoż., celulozowo-papierniczy, drzewny, włókienniczy, skórzany; duże huty żelaza; węzeł kolejowy (m.in. superekspresu Shinkansen), drogowy, lotniczy (lotniska Haneda i Narita, połączone szybką koleją z centrum miasta); dobrze rozwinięta sieć metra (łącznie 205 km linii); port handlowy (przeładunek roczny ok. 60 mln t); liczne uczelnie wyższe, w tym Uniw. Tokijski (zał. 1869), akademie nauk i sztuk pięknych, tow. naukowe i instytuty badawcze (Uniw. ONZ, zał. 1972), biblioteki, najwiźksze jap. wydawnictwa książkowe i prasowe, muzea, galerie, stadiony (w tym wielki Stadion Olimpijski), wieća Tōkyō Tower. W jednych dzielnicach zabudowa niska i chaotyczna z wąskimi ulicami, w innych - nowoczesna z drapaczami chmur i wielopoziomowymi skrzyżowaniami; w centralnej części pałac cesarski otoczony fosą i resztkami murów obronnych; na płd. dzielnica administracji państwowej (parlament, siedziba rządu i ministerstw), na wsch. - siedziby wielkich korporacji przemysłowych i banków (dzielnica Marunouchi); wzdłuż ulicy Ginza znane centrum handlowe; na płd. od niego dzielnica rozrywki (teatry, kabarety, restauracje, lokale nocne); gł. instytucje naukowe i kulturalne skupiają się w płn. części T.; otaczają je rozległe tereny parkowe (parki Asakusa i Ueno). Zach. część T. stanowi tzw. Górne Miasto o charakterze rezydencjonalnym; w Dolnym Mieście (nad Zat. Tokijską) skupiony przem. stoczniowy, porty; zabudowa uboższa i niższa. Największe zmiany w strukturze m. (przede wszystkim w układzie komunikacyjnym) zaszły przed Igrzyskami Olimpijskimi (1964), mimo to T. nadal boryka się z poważnymi kłopotami (wielkie korki samochodowe, tłok uliczny, problemy ze ściekami, odpadami komunalnymi i przemysłowymi, zaopatrzeniem w wodę, skaźeniem atmosfery - smogiem). Po raz pierwszy T. pojawia się w zapisach historycznych w XII w. jako osada rybacka Edo (Yedo); 1457 Ōta Mochisuke zakłada siedzibę obronną, przekształconą 1590 przez Tokugawę Ieyasu w zamek; 1603 Tokugawa staje siź shōgunem Edo, a jego siedziba zostaje podniesiona do rangi stol. Japonii; od tego momentu intensywny rozwój m.; na wzgórzach na zach. od zamku wznoszono siedziby magnackie (Górne Miasto - Yamanote); na wsch. od zamku osiedla ubogiej ludności (Shitamachi - Dolne Miasto); w XVIII w. największe m. świata (1,4 mln mieszk.); od 1868 siedziba cesarza Japonii pod ob. nazwą; 1923 wielkie trzęsienie ziemi zniszczyło ponad 60% T.; odbudowane wg nowoczesnych załoćeń architektonicznych; kolejne poważne zniszczenia przyniosły dywanowe naloty lotnictwa amer. w czasie II woj. świat.; najciekawszymi zabytkami w T. są świątynie Zōjōji ze słynnymi wrotami, Meiji-jingū, Yasukuni-jinja, Gokokuji, Tōshōgū, Hommonji; pałac cesarski, pozostałości zamku (XVII w.), gmach parlamentu, pałac Akasaka.
8.TŌSHŌG$
świątynia shintoistyczna w Nikkō (Japonia), o charakterze mauzoleum poświęconego zasłużonym dla zjednoczenia Japonii: Tokugawie Ieyasu, Toyotomi Hideyoshiemu, Minamoto-no Yoritomo; wybudowana 1636, jeden z najpiękniejszych przykładów architektury świątynnej w Japonii.
9.TŌSHŪSAI
twórca barwnych drzeworytów (ukiyo-e), przedstawiających aktorów teatru kabuki; nic o nim nie wiadomo, poza tym, će współpracował z wybitnym drukarzem i wydawcą Tsutaya Juzaburo i że jego modele występowały w teatrach w sezonie 1794-95, przypuszcza się, że był aktorem teatru nō, który chciał ośmieszyć konkurentów z kabuki; jego prace (zachował się rysunek, 8 szkiców i 145 odbitek, w tym wiele próbnych) są wybitne pod każdym względem, przedstawiają aktorów wcielonych w postacie lub odgrywających sceny ze znanych sztuk, także zapaśników sumo i portrety zmarłych aktorów; początkowo niedoceniany, odkryty przez kolekcjonerów europejskich.
10.T-34
średni czołg stanowiący podstawę wyposażenia ros. wojsk pancernych podczas II woj. świat.; załoga 4 osoby, uzbrojony w działo kalibru 76 mm, pancerz spawany (nie nitowany), mocny silnik; prototypy wyprodukowane 1939 w Charkowie testowano podczas wojny fińskiej, produkcję seryjną rozpoczęto 1940 w Leningradzie (do VI 1941 - 1100 sztuk), następnie w msc. Niżnyj Tagił na Uralu (do końca wojny 40 tys. sztuk); 1943 T-34 zmodernizowano, instalując grubszy pancerz, działo kalibru 85 mm, 5-biegową skrzynię biegów, nowe stanowisko dla d-cy (powiększenie załogi do 5 osób); na podwoziach T-34 montowano również miotacze ognia, pojazdy saperskie, działa samobieżne; na uzbrojeniu armii ZSRR pozostawał do lat 80.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45