Wpisz szukane słowo
>> Strona główna <<
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | Ł | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | W | Z



1.I-CING
chiński traktat filozoficzny przypisywany Konfucjuszowi; wchodzi w skład Pięcioksięgu konfucjańskiego.
2.I-HO-TUAN
1899-1901 powstanie ludowe w płn. i płn.-wsch. Chinach przeciwko panującej dynastii mandżurskiej Cing; później skierowane przeciwko cudzoziemcom; krwawo stłumione przez połączone siły wojskowe Niemiec, USA, Rosji, Japonii, Anglii, Francji, Austro-Węgier i Włoch; 1901 narzuciły one Chinom upokarzający traktat zmuszający je do kontrybucji wojennych.
3.i
litera alfabetu łacińskiego i pol., pochodząca przez grecką ί od fenickiej (płn.-semickiej) litery yodh; oznacza wąską, wysoką samogłoskę ustną.
4.I
pierwiastek chem. należący do grupy fluorowców; liczba atom. 53, masa atom. 126,90, temp. topn. 113,5oC, temp. wrz. 184,5oC, gęstość 4,95 g/cm3; posiada jeden izotop trwały; jest szarofioletowym, aktywnym chem. niemetalem; kryształy o charakterystycznym zapachu i metalicznym połysku; łatwo sublimuje, pary j. są fioletowe; reaguje energicznie z metalami oraz fosforem, fluorem i chlorem tworząc jodki; w przyrodzie występuje w wodzie morskiej, wodorostach, jako domieszka saletry chilijskiej i w minerałach (jodobromit i jodargyryt); na skalę przemysłową otrzymywany z saletry chilijskiej, dawniej z popiołu wodorostów morskich; stosowany w medycynie jako środek odkażający (np. jodyna, jodoform), do leczenia tarczycy i w lekach antysklerotycznych, w chemii analitycznej (jodometria), do produkcji barwników syntetycznych; j. jest mikroelementem - pierwiastkiem śladowym niezbędnym do życia; odkryty 1812 przez Bernarda Courtois.
5.IA święta (?-ok
grecka niewolnica służąca w Persji; ofiara prześladowania chrześcijan zainicjowanego przez króla Sapora II (Martyrologium rzymskie wspomina o liczbie dziewięciu tysięcy zabitych wówczas chrześcijan); wspomnienie 4 sierpnia.
6.IACOPO da Vorag
włoski pisarz religijny, hagiograf; dominikanin, od 1292 arcybiskup Genui; autor zbioru hagiograficznego Legenda aurea (ok. 1255, wydanie łac. 1470, włoskie 1478); dzieło to wywarło ogromny wpływ na literaturę, również na plastykę gotycką u schyłku średniowiecza; w Polsce znane prawdopodobnie już od XIV w. jako Złota legenda; autor kroniki Genui.
7.IACOPONE da Tod
włoski poeta-mistyk, franciszkanin; za zaangażowanie w spór części zakonu franciszkańskiego z papiestwem został ekskomunikowany, a następnie uwięziony przez Bonifacego VIII (niektóre utwory J. da T. zawierają aluzje do tego sporu); twórca wierszy religijnych zbliżonych budową do ballad; pełne pesymizmu utwory J. da T. dramatycznie wyrażały rozterki duchowe autora; uważany za największego poetę włoskiego przed Dantem; przypisywane jest mu autorstwo hymnu religijnego Stabat Mater.
8.IAEA
utworzona 1957 z siedzibą w Wiedniu wyspecjalizowana agencja ONZ do badań zastosowania energii jądrowej, upowszechniania wiedzy o jej pokojowym wykorzystaniu (zwł. w elektrowniach jądrowych), dla wymiany informacji nauk.-techn., szkolenia specjalistów, a także dla prowadzenia kontroli w państwach podejrzanych o łamanie konwencji o wykorzystaniu technologii nuklearnych do celów pokojowych; wypracowuje standardy bezpieczeństwa urządzeń jądrowych i dokonuje ich inspekcji; zrzesza ponad 120 państw (w tym Polskę); gł. organem władzy jest 35-osobowa Rada Gubernatorów, w której stanowiska poszczególne państwa obejmują rotacyjnie; sekretariat MAEA zatrudnia ponad 2000 ekspertów z kilkudziesięciu państw; 2005 wyróżniona Pokojową Nagrodą Nobla (wraz ze swoim dyr. gen. El-Baradei, kierującym Agencją od 1997).
9.IAEA , Internati
agenda ONZ do spraw pokojowego wykorzystania energii atomowej, z siedzibą w Wiedniu; utworzona w 1956 w N. Jorku przez 82 państwa; każdy z krajów członkowskich posiada organ rządowy współpracujący z IAEA (w Polsce Państwowa Agencja Atomistyki); kontroluje wydobycie uranu, rozprowadza między poszczególne kraje materiały rozszczepialne, organizuje wymianę naukową, prowadzi badania i kontrole w zakresie bezpieczeństwa obiektów jądrowych, także pod kątem ich ewentualnego wykorzystania do celów militarnych (nie tylko w krajach członkowskich), prowadzi laboratoria i instytuty naukowe (w Monako, Trieście i Seibersdorfie), udziela pomocy krajom rozwijającym się, kształci ekspertów; skupia większość krajów należących do ONZ.
10.IALOMIA
rzeka w płd.-wsch. Rumunii, lewy dopływ Dunaju; dł. 410 km, źródła w górach Bucegi; gł. miasto nad J. - Tîrgovişte.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16